SpaceX Starship'i ilk kez yörüngeye fırlatmayı deneyecek: Etkileri sarsıcı olabilir

SpaceX, bugün Starship'i ilk kez yörüngeye fırlatmayı deneyecek. Bu, yeni nesil Starlink internet uydularının ilk partisinin yörüngeye yerleştirilmesini sağlayacak. Fırlatmanın ABD Doğu Saati ile sabah 08.15'te açılacak 75 dakikalık bir fırlatma penceresinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Pazartesi günkü test uçuşu başarılı olması durumunda ileriye doğru atılmış devasa bir adımı işaret edebilir ve Starship'in yakında test uçuşu aşamasından çıkıp tam operasyona girebileceğini gösterebilir.

Starship'in bu eşiği geçmesiyle birlikte uzay endüstrisi için dalgalanma etkilerinin sarsıcı olması bekleniyor.

Starship, SpaceX'in küresel internet operasyonunun kapasitesini artırmak üzere tasarlanan geliştirilmiş Starlink uyduları ve CEO Elon Musk'ın enerji tüketen yapay zeka modellerine güç vermesini umduğu yörünge veri merkezleri de dahil olmak üzere bir dizi yeni uzay tabanlı teknolojiyi konuşlandırmaya hazırlanıyor.

Starship, Çin ile yaşanan yeni bir uzay yarışının ortasında NASA astronotlarını Apollo programından bu yana belki de ilk kez Ay yüzeyine taşımak için milyarlarca dolarlık bir sözleşmeye sahip.

Musk, devasa fırlatma aracını Mars'ta kendi kendine yeten bir şehir kurmak için kullanma yönündeki uzun vadeli vizyonunu vurgulamaya devam ediyor.

Starship test uçuşları 2019'daki kısa sıçrama testleriyle başladığından beri, bu hedefler ufkun çok ötesinde göründü. Ancak pazartesi günkü uçuş başarılı olması halinde aracın gelişiminde yeni bir aşamanın başlangıcı olacak ve bir dizi yeni riski beraberinde getirecek.

SpaceX, yayınladığı bir blog yazısında, son 13 test uçuşu boyunca Starship'i kasıtlı olarak pasif güvenli yörünge altı rotasına yerleştirdiğini kabul etti.

Bu durum, uzay aracı üzerindeki kontrol tamamen kaybedilse bile, halihazırda atmosfere yeniden girecek ve önceden belirlenmiş bir yere inecek bir yolda olduğu anlamına geliyordu.

Starship ilk kez yörüngeye ulaşmaya çalışırken araç bu güvenlik ağını kaybedecek. O kadar yüksek hızlarda ve kesin bir yörüngede seyahat edecek ki gezegenin etrafında serbest düşüşe geçecek. Yani kontrolü kaybetmesi halinde kolayca Dünya'ya geri çekilemeyecek.

Yörüngeye ulaşmak Starship'e yeni olanaklar sunacak. Belki de ilk kez işlevsel uydular konuşlandırmasına ve uzayın derinliklerinde gelecekteki keşiflerin yolunu açmasına olanak tanıyacak.

Ancak hatalı adımlar yeni tehditler oluşturuyor.

SpaceX, Starship'in mürettebatlı uzay istasyonlarının çok altında uçacağını belirtti. Geminin irtifasının yaklaşık 275 kilometre olacağını, Uluslararası Uzay İstasyonunun ise yaklaşık 400 kilometre yörüngede dolaştığını ve Çin'in Tiangong istasyonunun 340 kilometrenin üzerinde çalıştığını kaydetti. Ancak Starship yörüngedeyken kontrolü kaybederse aktif uydularla veya diğer değerli ekipmanlarla çarpışabilir.

Bu nedenle şirket, pazartesi günkü uçuşun ilk dakikalarında herhangi bir arıza belirtisi olması durumunda planlanan motor ateşlemesini iptal edebileceğini ve Starship'i yörünge altı uçuş rotasında tutabileceğini söyledi.

Illinois Üniversitesinde havacılık ve uzay mühendisliği doçenti olan Joseph Gonzalez, ters gidebilecek çok şey olduğunu söyledi. Gonzalez, itici sistemlerde bir sızıntı olabileceğini veya motorların ateşlenmeyebileceğini, bu durumda yörüngede risk oluşturabilecek ölü bir nesne olacağını ifade etti.

SpaceX bir yandan bu benzeri görülmemiş aracın fırlatma endüstrisini ve muhtemelen insanlığın kozmostaki geleceğini yeniden şekillendirmesine zemin hazırlarken, diğer yandan da bir dizi mühendislik zorluğuyla boğuşuyor.

Pazartesi günkü görevin ilk kez operasyonel uydular konuşlandırması beklense de hala bir test uçuşu olarak değerlendiriliyor. SpaceX, araçta yaptığı son değişiklikleri aktif olarak inceleyecek.

Temmuz ayındaki son test görevinde, fırlatma rampasından kalkışta Starship'e ilk güç patlamasını sağlayan Super Heavy roket güçlendiricisi, Körfez'e dik iniş denemesinden önceki anlarda 13 motorundan sadece sekizini yeniden ateşleyebildi.

Bu sorun görevin genel başarısını etkilemedi ancak kontrollü ve güvenli bir iniş yapmak, Starship'in uzun vadeli yetenekleri için hayati önem taşıyor. Çünkü şirket roketi defalarca uçurabilmek için fırlatma kulesinde tekrar yakalamayı umuyor.

SpaceX, Super Heavy güçlendiricisinin devam eden motor sorunlarını çözmek için motorlara yönelik filtrelemeyi iyileştirecek donanım değişiklikleri ve yeniden ateşleme güvenilirliğini artıracak yazılım değişiklikleri de dahil olmak üzere çeşitli ayarlamalar yaptığını duyurdu. Yine de Super Heavy karaya dönmeyecek, bunun yerine okyanus üzerinde bir kez daha deneme inişi yapmaya çalışacak.

Bu arada gemi olarak da adlandırılan üst Starship uzay aracı, kendi motorlarını çalıştıracak ve yörünge altı rotasında uçmaya devam edecek. SpaceX, bir güvenlik önlemi olarak gemiyi Dünya yörüngesine girmek üzere tekrar ateşlemeden önce yaklaşık 20 dakika boyunca uzay aracını inceleyeceğini, güvenli bir iniş için onu geri yönlendirebilecek sistemlerin ve bu sistemlerin yedeklerinin çalıştığından emin olacağını söyledi.

Starship'in şimdiye kadarki test uçuşlarının çoğu bir saati biraz aştı ve hepsi yörünge altı rotasında uçtu. Ancak pazartesi günü uzay aracı yaklaşık 10 saat havada kalabilir, 26 Starlink uydusundan oluşan partisini yörüngeye yerleştirebilir ve gezegenin etrafında altı tur atabilir.

Gemi daha sonra atmosferden güvenli bir şekilde geri dönmeyi ve Şili kıyılarının açıklarında Pasifik Okyanusu'na dik, kontrollü bir iniş yapmayı deneyecek.

Super Heavy güçlendiricisinde olduğu gibi, geminin kontrollü inişi de hayati önem taşıyor. Şirket aracı gelecekte daha sonra tekrar uçurulabilmesi için fırlatma kulesinin kollarına indirmeye yönelik denemelerin yolunu açmayı hedefliyor.

SpaceX bu hareketi daha önce hiç denemedi. Musk daha önce SpaceX'in pazartesi günkü test uçuşunda böyle bir manevra yapabileceğini ima etmiş ancak şirket sonuçta bundan vazgeçmişti.

Musk bu ay teknoloji konferansı All-In Summit'te yaptığı konuşmada, en çok endişelendikleri şeyin geminin karada parçalanması ve insanların üzerine enkaz yağdırması olduğunu, popülaritelerinin çok hızlı bir şekilde azalacağını söyledi.

2025'teki art arda iki test uçuşu sırasında Starship uzay aracı aniden patlamış ve Turks ve Caicos ile Bahamalar'da sırasıyla nüfusun yoğun olduğu bölgelerin üzerine ve yakınına enkaz yağdırmıştı. Bazı sakinler bu duruma öfkelenmişti.

İki aşamalı bir yörünge roketinin üst kısmı daha önce hiç yakalanıp tekrar uçurulmadı ve görülecek daha çok şey var.

Gemi Dünya atmosferine geri dönerken belki de 1370 santigrat dereceyi aşan zorlu sıcaklıklara dayanmak zorunda. SpaceX uzay aracının dış yüzeyinde yer alan ve aracın yeniden giriş sırasında sağlam kalmasını sağlayan ısı kalkanı adı verilen özel kaplamada hala ayarlamalar yapıyor.

Gonzalez, yörüngeye çıkıldığında ısı kalkanının yörünge altı test uçuşlarından bile biraz daha sıcak bir sıcaklığa maruz bırakılacağını belirterek, bir sonraki uçuşun kendilerine çok şey anlatacağını ve yeniden girişin daha önceki fırlatmalarda yaşadıklarından çok daha zorlu bir deneyim olacağını ifade etti.

Gonzalez, Starship'in ısı kalkanının önceki uçuşlardan elde edilen görüntülerinin endişe verici kavrulmalar gösterdiğini, SpaceX'in Starship'in saniyede birden fazla yörünge hızlarında Dünya atmosferine geri dönmesinden sağ çıkabilmesi için bu durumu sınırlaması gerektiğini belirtti.

Hem Super Heavy güçlendiricisinin hem de Starship uzay aracının nasıl indirilip tekrar uçurulacağını bulmak, SpaceX'in bu araç için uzun vadeli vizyonunun ayrılmaz bir parçasını oluşturuyor.

SpaceX mühendisleri bu yeteneği roketçiliğin kutsal kasesi olarak adlandırıyor. Genellikle roketlerin tamamı veya büyük kısımları her uçuştan sonra atılır ancak bunları yeniden kullanmak görev başına maliyeti düşürebilir. Hiçbir zaman bütün bir fırlatma aracı tepeden tırnağa yeniden kullanılmadı. SpaceX bunu yapmanın kargoyu yörüngeye çıkarmanın fiyatını büyük ölçüde düşüreceğini düşünüyor.

Sadece böyle bir roket Musk'ın ve diğer uzay vizyonerlerinin insanların uzayda yaşadığı ve çalıştığı kolonilerle umduğu geleceğin yolunu açabilir.

Musk Starship fikrinin haritasını ilk olarak 2010'ların ortalarında çıkarmaya başladı. Gezegenlerarası Taşıma Sistemi ve devasa roket gibi isimler üzerinde düşündü. Musk, 2021'deki bir zirvede itiraf ettiği üzere konseptin o kadar absürt derecede zor olduğunu ki bazen bunu gerçekten yapıp yapamayacaklarını merak ettikleri zamanlar olduğunu söyledi.

Fikir yıllar içinde gelişti ve yalnızca SpaceX'in 2023'te tam ölçekli test uçuşlarına başlamasıyla yükselen, çelik bir forma dönüştü. Ancak şirket o zamandan beri araçların çeşitli versiyonlarını üretti.

Musk, yalnızca şimdi, Starship Versiyon 3 ile SpaceX'in doğru aşamaya ulaştığına inanıyor.

Musk bu ay yaptığı açıklamada, tasarımın tam bir yeniden kullanılabilirlik yeteneğine sahip olduğunu ve bundan emin olduğunu söyledi. Bu, Musk'ın böyle güçlü bir güven ifade ettiği ilk anlardan biri oldu.

Yine de ileride zorlu mühendislik engelleri bulunuyor.

Musk, Starship'in ısı kalkanının en son versiyonunun performansından memnun olduğunu belirtse de, SpaceX hala veri topluyor. Pazartesi günkü uçuşta yer alacak Starlink uydularından birkaçı, konuşlandırıldıklarında Starship'in dışına geri bakmalarını ve ısıya dayanıklı fayansları analiz etmelerini sağlayacak kameralarla donatılacak.

SpaceX, Starship'i derin uzay keşfine hazırlamak için yeniden kullanılabilirlik sorununun yanı sıra daha önce eşi benzeri görülmemiş birkaç mühendislik sorunuyla da karşı karşıya.

Örneğin, NASA için Ay'a iniş yapabilmek amacıyla, Starship'in Ay'a yönelmeden önce Dünya'ya yakın yörüngede dururken yakıt ikmali yapması gerekiyor. Bunu yapmak uzayda birden fazla Starship uzay aracı arasında aşırı soğutulmuş itici gazların aktarılmasını gerektiriyor.

Uzay uçuşları tarihinde daha önce böyle bir başarı hiç denenmedi. SpaceX tek bir Ay görevi için bu itici gaz aktarımını belki de on veya daha fazla kez gerçekleştirmek zorunda kalacak.

Starship operasyonlara başladıkça, Musk'ın vizyonu gerçekleşirse bu Dünya'daki bazı topluluklar için büyük değişiklikler anlamına gelebilir.

SpaceX'in Güney Teksas'taki Starbase adlı şirket kasabasının yakınındaki sakinler, bugüne kadar yapılmış en büyük roketin yılda birkaç kez arka bahçelerinden havalanmasını izlemenin etkisiyle şimdiden boğuşuyor. Sonik patlamalar silah sesleri kadar yüksek olabiliyor ve titreşimler küçük depremler olarak kaydedilebiliyor.

Bazı bölge sakinleri SpaceX'in varlığını benimserken, bir grup sakin nisan ayında Starship uçuşlarının mülke zarar verdiği iddiasıyla dava açtı. Şirket ise sakinlerin zararların Starship ile ilgili olduğunu kanıtlayabilmeleri durumunda bile etkinin kasıtlı olmadığını savundu.

Gonzalez, fırlatmalarla ilgili olarak Teksas'ta yaşayan ailesinin her fırlatma olduğunda duvarlarının sallandığını söylediklerini aktardı. Fırlatmaları sevdiğini söyleyen Gonzalez, ailesinin ise o kadar da büyük hayranlar olmadığını ifade etti.

Musk, Starship'in fırlatma sıklığını önemli ölçüde artırmayı planlıyor. Aracın yakında ayda bir veya iki kez, sonunda ise saatte bir kez fırlatılmaya başlamasını hedefliyor.

SpaceX bu sıklığa ulaşmak için operasyonlarını iki ek lokasyona genişletiyor. İlk olarak NASA'nın Kennedy Uzay Merkezi ve Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu ile halihazırda dünyanın en yoğun uzay limanlarına ev sahipliği yapan Florida'nın Uzay Kıyısı'na açılıyor. Ardından şirket daha önce hiç yörünge roketi fırlatmasına ev sahipliği yapmamış olan Louisiana'nın güneyinde 100 milyar dolarlık bir fırlatma kompleksi inşa etmeyi hedefliyor.

Musk, ağustos ayındaki duyurudan kısa bir süre sonra sosyal medya platformu X'ten yaptığı açıklamada, Louisiana'daki tesisin sonuçta ondan fazla fırlatma kulesine sahip olacağını, günde 30'dan fazla Starship uçuşuna olanak tanıyacağını ve orayı Dünya'daki en büyük fırlatma alanı yapacağını söyledi.

Hedefler tuhaf görünse de ve Musk SpaceX'in belirli kilometre taşlarına ulaşmasının ne kadar süreceğini sık sık hafife alsa da, mühendislik uzmanları şirketin geniş yetenek havuzuna ve zorlu teknik zorlukları çözme konusundaki kanıtlanmış geçmişine işaret ederek şirketin bir gün bu cesur hedeflerini gerçekleştireceğinin kanıtı olarak gösteriyorlar.

Eleştirmenlerin dile getirdiği şüpheler genellikle iyi sonuçlanmadı. On yıl önce endüstri uzmanları şirketin Falcon 9 roketinin parçalarını yeniden kullanmayı nasıl başarabileceği konusunda şüpheliydi. Şimdi dünyada açık ara en sık fırlatılan roket haline geldi ve diğer roket üreticilerinin tasarım ve gelişime yaklaşımını değiştirdi.

Illinois Üniversitesinden Gonzalez, SpaceX'in uzay endüstrisinin çalışma şeklini gerçekten değiştirdiğini ve küllerinden doğan çok sayıda şirket olduğunu söyledi.

Ancak SpaceX, Starship hızlandıkça Falcon 9 roketlerinin uçuşlarının azalacağını açıkça belirtti.

Bu sonucun daha geniş uzay endüstrisi için kapsamlı etkileri olması bekleniyor ve tüm etkiler iyi anlaşılmış değil.

Bir analistin adlandırdığı gibi bu geçiş dönemi şimdiden bir paniğe yol açıyor. Falcon 9'un kaybı faydalı yükleri yörüngeye çıkarmak isteyen ticari uzay şirketleri için bir darboğaz yaratabilir.

SpaceX roketin içindeki alanı ticari müşterilere satma konusunda kamuoyuna açık bir açıklama yapmadığından Starship'in bu boşluğu dolduracağının da bir garantisi yok.

Almanya merkezli fırlatma aracısı ve entegrasyon hizmetleri şirketi Exolaunch'ın CEO'su Robert Sproles, Falcon 9'un emekliye ayrılmasına verilen bazı tepkilerin paniğe yol açabileceğine inandığını ancak fırlatmalara olan talebin arzı geride bıraktığına dair çok az şüphe olduğunu söyledi.

Sproles, bu talebin fiyatları yukarı çekeceğini belirterek, öngörülebilir gelecekte bunun değişeceğini sanmadığını kaydetti.