Polonya'da Anayasa Mahkemesi krizi: Neler oldu?

Polonya Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde, Mahkeme Başkanı Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Sochanski'nin görevlerinden uzaklaştırıldıklarına ilişkin bir duyuru yayımlandı.

Polonya basınına göre, gelişmeler üzerine Anayasa Mahkemesi binası önünde muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska'nın da aralarında bulunduğu çok sayıda kişi toplandı. Mahkeme binası ise polis ablukasına alındı.

Polis, bazı göstericilerin mahkemenin çitlerini aşmasının, bazılarının da polis memurlarına çeşitli cisimler atmasının ardından 3 kişinin gözaltına alındığını bildirdi.

Swieczkowski ve yardımcısının görevlerinden uzaklaştırıldıklarının duyurulmasının ardından Anayasa Mahkemesinin en kıdemli yargıcı Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin yönetimini üstlendi.

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, "Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerekiyor. Senegal'e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum." ifadelerini kullandı.

Senegal'e gitmek üzere havalanan Nawrocki'nin uçağı, İspanya üzerinden Polonya'ya dönüş rotasına girdi. Uçuş takip platformu Flightradar24'ün verilerine göre, Nawrocki'nin dönüş uçuşunu 1 milyondan fazla kişi takip etti. Cumhurbaşkanlığı daha sonra Nawrocki'nin Polonya'ya ulaştığını açıkladı.

Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile görüştü.

Görüşmenin ardından Anayasa Mahkemesi binasına gelen Nawrocki ile Anayasa Mahkemesi yargıçları arasında, Nawrocki'nin binaya girmeye çalıştığı sırada arbede yaşandı.

Taraflar, yaşanan fiziksel müdahale konusunda birbirlerini suçladı. Nawrocki daha sonra alandan ayrıldı.

Başbakan Donald Tusk ise X hesabından yaptığı paylaşımda, "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok." ifadelerini kullandı.

ABD'nin Varşova Büyükelçisi Tom Rose da X'ten yaptığı paylaşımda, Polonya'daki gelişmelerden endişe duyduğunu belirterek, ülkedeki siyasi gerilimin şiddete dönüşmemesi ve tarafların itidal göstermesi çağrısında bulundu.

ABD'nin Polonya'nın istikrarını, güvenliğini ve demokratik geleceğini önemsediğine dikkat çeken Rose, ülkenin gücünün halkından, kurumlarından ve hukukun üstünlüğüne bağlılığından kaynaklandığını ifade etti.

Öte yandan, Polonya'nın Pekin Büyükelçisi Jakub Kumoch ve Bükreş Büyükelçisi Pawel Soloch yaşanan olaylardan dolayı istifa etti.

Polonya Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski, G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı vesilesiyle bulunduğu ABD'nin Atlanta kentinde düzenlediği basın toplantısında, Anayasa Mahkemesindeki polis müdahalesini savunmuştu. Sikorski, bunun usulüne uygun olarak seçilmiş yargıçların mahkemenin çalışmalarını yeniden başlatabilmelerini sağlamak amacıyla yapıldığını belirtmişti.

PiS hükümeti döneminde Şubat 2022'de Anayasa Mahkemesi yargıçlığına seçilen Swieczkowski, 9 Aralık 2024'te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından Anayasa Mahkemesi Başkanlığına atanmıştı.

Tusk, Swieczkowski'yi parlamentodaki çoğunluğun mahkemeye seçilen yargıçların görevlerine başlamalarını engellemekle suçluyordu.

Tusk liderliğindeki Avrupa yanlısı hükümet, 2023 yılında yargının bağımsızlığını yeniden tesis etme vaadiyle iktidara gelmişti.

Polonya'da yargı atamaları konusunda uzun süredir devam eden siyasi anlaşmazlık, Anayasa Mahkemesinin çalışmalarını fiilen durma noktasına getirmiş durumda.